خوشمزه ای برای لحظات تلخ

    ناخن جویدن

    بسیاری از والدین زمانی که می بینند فرزندشان در حال جویدن ناخن هایش است ناراحت، آزرده و خشمگین می شوند و مدام به او تذکر می دهند که «ما نگران سلامتی و بهداشت تو هستیم و نمی خواهیم در آینده انگشتانی زشت داشته باشی.» بیشتر آنان بر این باورند که کودکانی که ناخن می جوند، دچار فشار عصبی و اضطراب شده اند و سعی دارند با این عمل خود تشویش و دلهره خود را کاهش دهند. آنها همچنین نگران این موضوع هستند که این رفتار در کودکانشان به صورت عادتی درآید که در آینده به سختی بتوانند آن را ترک کنند. منظور از عادت، رفتاری مقاوم شده است که بارها و بارها تکرار می شود.
    یک عادت ممکن است گاه به عنوان یک سرگرمی و گاه راهی برای رهایی از اضطراب های روزانه کودک انتخاب شود. اغلب کودکان و نوجوانان طی دوران رشد خود، عادات و رفتارهای گوناگونی را تجربه می کنند که مورد تایید والدین و اطرافیان شان نیست؛ مثل مکیدن شست، انگشت در بینی کردن، مو تاب دادن و چرخیدن های متوالی در اتاق. آنان این عادات را کاملا غیر ارادی و ناخودآگاهانه انجام می دهند و به هیچ وجه قصدشان آزردن و برانگیختن دیگران نیست. در این گونه موارد انتخاب شیوه مقابله و رویارویی با آن مشکل از اهمیت ویژه یی برخوردار است زیرا می تواند تاثیر زیادی بر روند درمان یا وخیم تر شدن اوضاع بگذارد.

    جویدن ناخن یک اختلال و واکنش روانی است که معمولا در کودکان، در سنین 5-4 سالگی آغاز می شود. براساس نتايج تحقيقات، جويدن ناخن از 5 سالگي به شدت شروع و در 10 تا 15 سالگي به شدت خود مي رسد و اکثر مبتلايان به اين اختلال را کودکان 9  تا 11 سالگي تشکيل مي دهند.

    علت ناخن جویدن در این سنین اغلب ناشی از هیجانات و اضطراب ها می باشد. ناخن جویدن همچنین می تواند روشی برای ابراز دلگیری ها و دلخوری ها، دلواپسی ها یا جلب توجه باشد.گاهی کودکان این عمل را از والدین یاد می گیرند و گاهی هم به علت اضطراب و استرس به ناخن جویدن روی می آورند.
    ناخن جویدن می تواند باعث بروز مشکلاتی از قبیل کاهش اعتماد به نفس شود به این صورت که کودکانی که ناخن می جوند اغلب نزد همسالان خود دستانشان را مخفی می کنند و این موضوع باعث خجالت آنها می شود.در هر حال ناخن جویدن یک اختلال محسوب می شود و از بین بردن آن در دوران کودکی آسان تر می باشد زیرا این مـسـاله ممکن است تا بزرگسالی ادامه داشته باشد و بعد ها به صورت یک عادت در آید. علاوه بر آن سوء تغذیه و كمبود ویتامین A در بعضی افراد آنها را عصبی می كند و موجب ناخن جویدن توسط فرد عصبی می شود .بهترین شیوه، پیدا کردن منبع استرس در کودک می باشد و با رفع آن مساله، ناخن جویدن به راحتی می تواند کنار گذاشته شود.

     

     تاثیر رفتار والدین بر ناخن جویدن کودکان

    متخصصان علاوه بر بررسی رفتار کودک، بر رفتار والدین او نیز تمرکز می کنند. زیرا عامل اصلی این رفتار، ممکن است عملکرد والدین و اطرافیان باشد. متخصص در این شرایط به والدین کمک می کند تا رفتار و واکنش خود را نسبت به کودک سنجیده تر کنند تا اضطرابی به کودک وارد نشود. کودک با ناخن جویدن به نحوه رفتار والدین یا اطرافیان با او واکنش نشان می دهد؛ در این زمینه والدین باید سعی کنند ناراحتی و مشکلات ناشی از مشغله های کاری خود را به منزل منتقل نکنند.

    از جمله روش هایی که یک روان شناس می تواند برای برطرف کردن این مشکل کودک از آن استفاده کند، روش های خاص ریلکسیشن است. اگر به علت بالا بودن استرس کودک، این روش درمانی نیز جواب ندهد، پزشک داروهایی را تجویز می کند تا اضطراب کودک کمتر شود.

    لاک های با طعم تلخ که برای مقابله با ناخن جویدن از آن استفاده می شود، چندان موثر نیست و توصیه نمی شود. والدین نباید به این عادت فرزند خود واکنش نشان دهند زیرا در برخی موارد ناخن جویدن روشی برای جلب توجه دیگران است و عکس العمل والدین همان توجهی است که کودک خواستار آن است. در مورد این عادت با او صحبت کنید اما درباره رفتارش قضاوت نکنید. صحبت با او درباره ناخن جویدن نباید باعث افزایش اضطراب وی شود. به او بگویید که این مشکل را با کمک او حل خواهید کرد.


     زمان ناخن جویدن در کودکان

    جویدن ناخن یک اختلال و واکنش روانی است که معمولا در کودکان، در سنین 5-4 سالگی آغاز می شود.علت ناخن جویدن در این سنین اغلب ناشی از هیاجانات و اضطراب ها میباشد. ناخن جویدن همچنین می تواند روشی برای ابراز دلگیری ها و دلخوری ها، دلواپسی ها یا جلب توجه باشد.

    گاهی کودکان این عمل را از والدین یاد می گیرند و گاهی هم به علت اضطراب و استرس به ناخن جویدن روی می آورند.

    ناخن جویدن می تواند باعث بروز مشکلاتی از قبیل کاهش اعتماد به نفس شود به این صورت که کودکانی که ناخن می جوند اغلب نزد همسالان خود دستانشان را مخفی می کنند و این موضوع باعث خجالت آنها می شود.

    در هر حال ناخن جویدن یک اختلال محسوب می شود و از بین بردن آن در دوران کودکی آسانتر می باشد زیرا این مـسـاله ممکن است تا بزرگسالی ادامه داشته باشد و بعد ها به صورت یک عادت در آید.
    بهترین شیوه، پیدا کردن منبع استرس در کودک می باشد و با رفع آن مساله، ناخن جویدن به راحتی می تواند کنار گذاشته شود.
    در زیر توصیه هایی برای جلوگیری از این عمل آورده شده:
    الف.کوتاه کردن ناخن ها
    ناخن های کوتاه شده لزوم کمتری دارند تا جویده شوند، سعی کنید هر چند روز یک بار ناخن هایش را بگیرید و سوهان بزنید تا حتی نتواند تکه های کوچک ناخن را به دندان بگیرد.
    ب. منحرف کردن حواس در هنگام جویدن ناخن
    سعی کنید حواس کودک را هنگام این عمل پرت کنید، از او کارهایی بخواهید تا مجبور شود از انگشت هایش استفاده کند. مثل : درست کردن کاردستی، کشیدن نقاشی و ….
    ج. چسب زدن به روی انگشتان
    شما می توانید چسب های زخم رنگی به روی انگشتانش بزنید.
    به یاد داشته باشید تهدید تنبیه پاشیدن فلفل و دارو به روی انگشتانش نه تنها تاثیری ندارد بلکه می تواند مشکلات را تشدید کند.
    همینطور سعی کنید هرگز بچه ها را نترسانید. به عنوان مثال : اگر ناخت را بخوری درخت ناخن در شکمت رشد می کند .
    د. به دنبال علت بگردید .شما بهتر است منتظر پاسخ کودکتان که چرا ناخنش را می جود، نباشید و او را به خاطر انجام این عمل سرزنش نکنید. سعی کنید به دنبال علت باشید و توجه کنید که کودکتان در چه مواقعی این عمل را انجام میدهد. مثلا : موقعی که می خواهد در مورد مساله مهمی با شما صحبت کند یا در هنگام تماشای فیلم های وحشتناک.
    جست و جو کنید که چه چیزی باعث شده آرامش و امنیت او به هم بخورد. این تلاش و کاوش شما برای پیدا کردن مشکل کودکتان و حل آن می تواند بزرگترین گام برای از بین بردن اختلال جویدن ناخن باشد.

     

    علل ناخن جویدن

    چرا دست کودکی به سمت دهانش بالا می رود؟ گروهی از پزشکان بر این باورند که همیشه علت خاصی برای عادات گوناگون وجود ندارد، بلکه گاهی آنها رفتارهای آموخته شده ای هستند که تنها پیامدهای مثبت و خوشایندی برای کودک (یا نوجوان) داشته اند. برای مثال، می توانید زمانی که دست فرزندتان به سوی دهانش بالا می رود، دقت کنید و محرک هایی را که موجب این عمل در کودک شده است بهتر ارزیابی کنید.

    شاید او در همان لحظه به کاری که باید انجام دهد و برایش مشکل است، فکر می کند. می توانید خیلی ملایم از او بپرسید آیا می داند دستش را به دهان برده است؟ از جمله دلایل رایجی که موجب ناخن جویدن در کودکان و نوجوانان می شود، آن است که درصدد کاستن از فشارهای عصبی و تنش های روزانه خود هستند. آنها از این طریق سعی می کنند با هیجانات و بحران های عاطفی درونی شان به مقابله برخیزند. از این رو گروهی از روانشناسان بر این باورند که نفس «جویدن ناخن» عادتی زشت و ناپسند نیست، بلکه تنها مفری برای رهایی از تنش و استرس در کودک است. 

    همه ما لحظات بحرانی و ناخوشایندی را در زندگی تجربه کرده ایم و شدیدا تحت تاثیر شرایط ناگوار قرار گرفته ایم. برای کاستن از تنش های روزانه به افراد بالغ توصیه می شود از روش های کاهش استرس و اضطراب، آرام سازی عضلانی، پیاده روی، یوگا و حرکات ورزشی آرام استفاده کنند. اما کودکان برای آرام سازی هیجانات تندشان روش های خاص خودشان را دارند.

    گاهی والدین تصور می کنند یک کودک چرا باید فشار عصبی داشته باشد؟ آیا مگر دوران کودکی دوران فراغت، بازی و بی خیالی نیست؟ اگر کودکی بنا به دلایلی عصبی، تندخو و پریشان شود، این موضوع ناشی از خطا و اشتباه والدین و اطرافیان اوست؟ پاسخ هر دو سوال «منفی» است. دوران کودکی همچون بزرگسالی، توام با استرس ها و فشارهای روانی گوناگونی است. بزرگ شدن کاری بس دشوار و مشکل است. والدین نمی توانند و به عبارتی نباید جلوی تمامی فشارها و نگرانی های زندگی را برای کودک بگیرند. هر کودکی باید سعی کند روشی برای کاستن از بار هیجانات و عواطف تند خود انتخاب کند که هم موجب راحتی و آرامش خیال او شود و هم مورد قبول خانواده، اجتماع و شخصیت خود او باشد.

     

    راه کارهای عملی برای درمان

    • کوتاه کردن ناخن ها : ناخن های کوتاه شده لزوم کمتری دارند تا جویده شوند. سعی کنید هر چند روز یک بار ناخن هایش را بگیرید و سوهان بزنید تا حتی نتواند تکه های کوچک ناخن را به دندان بگیرد.
    • منحرف کردن حواس در هنگام جویدن ناخن

    سعی کنید حواس کودک را هنگام جویدن ناخن پرت کنید. از او کارهایی بخواهید که مجبور شود از انگشتانش استفاده کند . درست کردن کاردستی یا کشیدن نقاشی روش خوبی برای این کار است.

    • چسب زدن به روی انگشتان

    شما می توانید چسب های زخم رنگی به روی انگشتانش بزنید. به یاد داشته باشید تهدید تنبیه پاشیدن فلفل و داروهای تلخ، بدمزه،رنگ و... به روی انگشتانش نه تنها برای ترك ناخن جویدن كودك موثر نیست بلكه با ایجاد احساس گناهكاری و اضطراب در فرد سبب می شود بیشتر به این عمل بپردازد.

     

    • به دنبال علت بگردید

    شما بهتر است منتظر پاسخ کودکتان که چرا ناخنش را می جود نباشید و او را به خاطر انجام این عمل سرزنش نکنید. سعی کنید به دنبال علت باشید و توجه کنید که کودکتان در چه مواقعی این عمل را انجام می دهد. به عنوان مثال، شاید کودک با ایجاد موقعیت های خاص به ناخن جویدن می پردازد و یا موقعی که می خواهد در مورد مساله مهمی با شما صحبت کند یا در هنگام تماشای فیلم های وحشتناک.

    این حالت را که در او استرس ایجاد می کند شناسایی و کاری کنید که در موقعیت های استرس زا قرار نگیرد. اگر کودک هنگام تماشای برنامه تلویزیونی ناخن می جود، شی ای به دست او بدهید تا سرش گرم شود. به مکان هایی که این عادت کودک زیاد می شود نیز دقت کنید تا علت این اختلال را بفهمید.

    هنگامی که این عادت کم شد، با تعیین پاداش، این رفتار خوب او را تقویت کنید. به عنوان مثال، برای تشویق هر بار ناخن نجویدن ستاره ای به جدول برنامه های روزانه او اضافه کنید و به ازای هر ۱۰ ستاره به او هدیه دهید.جست و جو کنید که چه چیزی باعث شده آرامش و امنیت او به هم بخورد. این تلاش و کاوش شما برای پیدا کردن مشکل کودکتان و حل آن می تواند بزرگترین گام برای از بین بردن اختلال جویدن ناخن باشد.

     

    • تنبیه و دعوا نکردن کودک و نترساندن وی

    هیچگاه کودک را بخاطر ناخن جویدن دعوا نکنید بلکه توجه او را از جویدن ناخن دور کنید. کودک باید احساس خوبی نسبت به خود پیدا کند. شرمنده کردن سرزنش، تحقیر، تهدید و تنبیه کودک هیچ اثری درمانی ندارد بلکه عادت را تشدید می کند و باعث اختلالات دیگر نیز می شود. به جای این کار به او اعتماد به نفس بدهید.

    این عمل بیشتر در كودكانی كه والدینشان ناآگاهانه و به بهانه های مختلف در آنها ایجاد ترس می كنند زیاد دیده می شود. مثلا وقتی به كودك گفته می شود: "اگر گریه یا اذیت كنی می گویم لولو تو را بخورد" ، اگر ناخت را بخوری درخت ناخن در شکمت رشد می کند  و یا ترساندن كودك از دكتر یا آمپول، شیوه های غلطی است كه والدین برای ساكت كردن كودك اعمال می كنند.

    • مقایسه و دیدن تصویر ناخن توسط کودک

    برای کمک به این کودکان می توان از ناخن آسیب دیده تصویری تهیه کرد و وضعیت آن را با ناخن سالم مقایسه کرد. همچنین هنگامی که کودک مشغول جویدن ناخن است بدون این که متوجه شود، از او فیلم تهیه کنید و سپس برای او به نمایش بگذارید. احتمال دارد با مشاهده فیلم به خود بیاید و این عادت را کنار بگذارد.

    و یا قرار دادن آیینه جلوی کودک او را متوجه این عادت ناپسند می کند. کودک را تشویق کنید در مجلات، تصویر دست های زیبا را جست وجو کند یا روی کتاب یا آینه بچسباند تا مرتب تصویر این دست ها را با دست های خود مقایسه کند.

     

    تاثیر رفتار والدین بر ناخن جویدن کودکان

    متخصصان علاوه بر بررسی رفتار کودک، بر رفتار والدین او نیز تمرکز می کنند. زیرا عامل اصلی این رفتار، ممکن است عملکرد والدین و اطرافیان باشد. متخصص در این شرایط به والدین کمک می کند تا رفتار و واکنش خود را نسبت به کودک سنجیده تر کنند تا اضطرابی به کودک وارد نشود. کودک با ناخن جویدن به نحوه رفتار والدین یا اطرافیان با او واکنش نشان می دهد؛ در این زمینه والدین باید سعی کنند ناراحتی و مشکلات ناشی از مشغله های کاری خود را به منزل منتقل نکنند.

    چنانچه یكی یا هر دو والدین كودكی؛ عادت به ناخن جویدن داشته باشند احتمال آنكه كودك آنها نیز به این عادت مبتلا شود بیشتر از كودكانی است كه والدین آنها دچار این اختلال نیستند. زیرا در بعضی موارد، كودك ناخن جویدن را از والدین می آموزد، چون می بیند والدینش به هنگام ناراحتی این عمل را انجام می دهند و ازاین رو یاد می گیرد برای رفع ناراحتی خود به این عمل روی آورد.

     مریم رهنمای
    کارشناس ارشد روانشناسی
    دانشگاه علوم پزشکی گیلان
    این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

    منبع

    1. سهیلا خزاعی ؛ چرا کودک من: انگشت می مکد، ناخن می جود، شب ادراری دارد ؛ نشر کتاب درمانی (1392)
    2. بهروز میلانی فر ؛ روانشناسی کودکان و نوجوانان استثناعی ؛ نشر قومس (1396)

     

    © ۱۳۹۶ کلیه حقوق برای پزشکان امروز محفوظ است.