|
امیر همایون مشایی
لیزر شکلی از
انرژی الکترومغناطیس است و از میدانهای الکتریکی و مغناطیسی تشکیل شده که عمود بر
جهت گسیل نوسان می کنند.
اساس تولید تابش
لیزر
در حالت طبیعی
اغلب اتم ها در پایین ترین سطح از انرژِی قرار دارند. حال هر گاه اتمی توسط یک
عامل خارجی دارای انرژی اضافی بشود، الکترونهایی از آن که در معرض این انرژِی قرار
می گیرند غیر متعادل گردیده و در این حالت گفته می شود که الکترونها تحریک شده
اند. در یک اتم تحریک شده، الکترونهای آخرین لایه که انرژِی آن افزایش یافته، به
سطح بالاتری منتقل می شوند و ضمن بازگشت سریع به سطح پایدار، فوتون یا واحد انرژی
نورانی از آن خارج می شود. این پدیده را تابش خود بخودی می گویند.
اجزای لیزر
بخشهای اصلی
سیستم لیزر عبارتند از:
· ماده فعال یا(The Active medium)
ماده ای است که
قادر است انرژی تولید شده بوسیله یک منبع تحریک خارجی را از طریق تغییراتی که در
ساختار مولکولها، اتم ها و یون های سازنده آن صورت می گیرد، جذب کرده و متعاقباً
این انرژی اضافی را بصورت فوتونهای نوری آزاد کند. ماده فعال می تواند گازی، مایع،
کریستال جامد و یا نیمه رسانا باشد.
· منبع انرژی یا(Excitation Mechanism)
برای برانگیختن
ماده فعال به سطوح بالاتر انرژی به کار می رود. این منبع تحریک برای انواع مختلف
ماده فعال، از نوع الکتریکی است. چنین سیستم هایی معمولاً توسط جریان اصلی برق شهر
تغذیه می شوند.
· مکانیسم های
فیدبکی یا(Feed
back mechanism)
شامل دو آینه
منعکس کننده است که یکی دارای خاصیت انعکاس کامل و دیگری نیمه قابل نفوذ نسبت به
اشعه است.
· قسمت خروجی یا(Out put coupler)
یه آینه دوم که تنها درصدی از نور را از خود عبور می دهدOut put coupler
گفته می شود.
مکانیسم های عمل
لیزر
در این مکانیسم،
الکترونها بوسیله منبع انرژی خارجی به طور سریع تحریک می شوند. فوتونهای حاصله در
یک مسیر برگشتی در محفظه، منعکس و به دنبال یکدیگر قرار می گیرند. این فوتونها
وقتی که به آینه شدید کننده و براق و نیمه قابل نفوذ برخورد می کنند، به سمت عقب و
به طرف آینه منعکس کننده دیگر بازگشت می کنند. این بازتابهای مکرر فوتون ها به سمت
جلو و عقب و در حد فاصل آینه ها باعث ( تشدید) (Amplification)دامنه
نور می شود. بعد از آنکه فوتون های تحریک شده فضای مربوطه را( از انرژِی) اشباع
کرد، در آنصورت فوتون ها از لایه های آینه نیمه قابل نفوذ به بیرون پرتاب و از
طریق کابل نوری رشته مانند به خارج هدایت می شوند.
اثرات
فیزیولوژیک لیزر:
_ افزایش
وازودیلاسیون موضعی _ نئوواسکولاریزاسیون
_ تکثیر و تجمع
فیبر و بلاست ها _ تولید کلاژن
_ تولید
لنفوکینهای BوT
_ رها شدن آندروفین
_ تغییر در
پروستاگلاندین ها _ تسریع متابولیسم واکنشهای اکسیداسیون و احیا
_ افزایش سرعت
ترمیم بافت _ نشر اسیدهای نوکلوئیک
_ افزایش آستانه
تحریک درد _ تسریع ترمیم ضایعات عصبی
_ کاهش ورم و
ادم ها _ کاهش روند ایجاد بافتهای فیبروزه و تحلیل آنها.
· موارد کاربرد
درمان لیزر در فیزیوتوراپی
ü درمان بیماری
های مفصلی:
آرتریت
روماتوئید(R.A):
در پژوهشی که
اخیراً به عمل آمده است، پاسخ دهندگان استفاده از لیزر کم توان را به عنوان یک
درمان موثر برای آرتریت روماتوئید ارزیابی کردند. به عنوان مثال مشخص شد که
استفاده از لیزر روی مفاصل دست بیمار بهR.A می تواند درد و التهاب ناشی از بیماری را روی مفاصل به
میزان قابل توجهی کاهش دهد. علاوه بر این در بررسیهای به عمل آمده مشخص شد که قدرتgrip،
تورم، دامنه حرکتی و خشکی صبحگاهی نیز در مبتلایان به آرتریت روماتوئید در اثر
درمان بوسیله لیزر کم توان تا حدود زیادی بهبود یافت.
ü آرتروزها(Arthroses):
طبق تحقیقات
انجام شده، گروهی از آرتروزها به طور مطلوبی به درمان لیزر پاسخ می دهند که نتیجه
این درمان کاهش درد، افزایش دامنه حرکتی و بهبود عملکرد است.
ü پری آرتریت(PreArthritis):
در این گروه از
بیماریها نیز مثل بیماریهای روماتوئیدی و استئوآرتریت، لیزر درمانی توانسته است
آثار با ارزشی در زمینه کاهش درد داشته باشد. به عنوان مثال استفاده از لیزر هلیوم
_ نئون روی بیماران مبتلا به پری آرتریت مفصل شانه در 80 درصد بیماران کاهش درد را
به دنبال داشته است.
· درمان نقاط
تریگر(Trigger Point)
سیستم های لیزر
درمانی راه مفید و موثری را برای درمان Trigger Pointها فراهم می کنند، بدون اینکه نیازی به
توسل به شیوه های تهاجمی باشد. در چنین مواردی واکنش بافت نسبت به درمان بلافاصله
اتفاق می افتد. این واکنش را می توان با کاهش حساسیت نقطه مورد تابش، در لمس مجدد
مشاهده کرد.
· ترمیم زخم(Wound healing):
تحریک نوری در
ترمیم زخم کاربرد اصلی لیزر درمانی در فیزیوتراپی است. در این زمینه بسیاری از
فیزیوتراپیست ها لیزر درمانی را بر مدالیتی های دیگر مقدم دانسته اند. به همین
دلیل در موارد گوناگونی شامل زخمهای فشاری(Pressure Sores)،
زخمهای دیابتی، زخمهای واریس و زخمهای تروفیک غالباً لیزر درمانی مدالیتی مورد
انتخاب است. بخصوص در مواردی که این زخمها مزمن شده و یا به سایر روشهای درمان
پاسخ نداده باشند.
محققان درباره
نحوه ی تحریک پروسه رژنراسیون توسط تابش لیزر کم شدت، مکانیسم های بیولوژیک متنوعی
را ارایه می کنند. اولین تاثیر گزارش شده در این زمینه، تکثیر سلولها بویژه
فیبروبلاست ها متعاقب تابش است و فیبروبلاست ها مسئول تولید کلاژن هستند که به
نوبه خود بخش مهمی از تشکیل بافت اسکار می باشد.
تحقیقات نشان می
دهند که تابش لیزر( هلیوم، نئون یا گالیم و آرسناید) تولید کلاژن بوسیله
فیبروبلاست ها را تحریک می کند. در مواد تشکیل بافت اسکار، گزارشهایی از بعضی
تراسپیت ها، بدست آمده مبنی بر اینکه لیزر درمانی نه تنها تغییر شکل و بهبود بافت
اسکار می شود بلکه نتیجه قابل قبول تری نیز از نظر زیبایی دارد. مکانیسم های دیگر
شامل تبدیل فیبروبلاست ها به میوبلاست ها و نیز تحریک مستقیم زنجیره انتقال تنفسی/
الکترون است که منجر به افزایش سنتزATP
می شود.
· آسیبهای ورزشی و
دردهای اسکلتی_ عضلانی(Sport injury)
امروز لیزر
درمانی به عنوان یک عامل موثر جهت تسکین درد ناشی از یکسری سندوروم های اسکلتی_
عضلانی در دنیا شناخته شده است. یه عنوان مثال استفاده از لیزر برای درمان درد
ناشی از تاندونوپاتی( Tendonopathy)، کاهش درد محسوس را به دنبال دارد.
تاثیر لیزر درمانی در درمان التهاب اپی کندیل خارجی هومروس(Tennis elbow)
نیز نتایج مثبتی را نشان می دهد. مطالعات تاثیر لیزر درمانی را در این موارد از
طریق افزایش میزان گلوکو کورتیکوئیدها
Glucocortcoids)) و متابولیسم
سروتونین نشان می دهد.
· دردهای
نوروپاتیک یا نوروژنیک(Post-herpetic
neuralgia)
ü طبق نظر سنجیهای
انجام شده، لیزر به عنوان یک درمان موثر برای نورالژی متعاقب زونا شناخته شده است.
بویژه هنگامی که بیماری در مرحله پیشرفته قرار دارد استفاده از لیزر درمانی به
تنهایی و یا به صورت ترکیب با درمان ماوراء بنفش نتایج مفیدی به همراه خواهد داشت.
ü در مورد بیماری
نورالژی عصب سه قلو(Trigeminal) و دردهای
رادیکولار(Radicular)
نیز استفاده از لیزر درمانی بسیار موفقیت آمیز بوده است.
· در زمینه بیمارانی که از نورالژی
اکسیپیتال و دردهای نوروژنیک گردن، شانه و کمر رنج می برند در بیش از 80 درصد
بیماران مبتلا، تسکین درد عالی و یا خوب گزارش شده است.
· دردهای جراحی یا
پس از جراحی:
به نظر می رسد
که لیزر علاوه بر تسریع پروسه ترمیم زخم می تواند آثار تسکینی نیز در بیماران دچار
انواع زخمهای جراحی داشته باشد. تحقیقات پژوهشگران کاریرد لیزر هلیوم_ نئون را
برای زیست تحریکی نوری(PhotobioStimulation) زخمهای پس از عمل جراحی در زایمانها
و جراحیهای زنان توصیه کرده است. از دیگر موارد کاربرد لیزر در این زمینه، درمان
مبتلایان به درد پستان( پس از عمل برداشتن پستان Post_ mastectomy)، دردهای پس از عمل جراحی کوله
سیستکتومی(Cholecystectomy)
و هرنیورافی(Herniorrhaphy)،
ایجاد بی حسی قبل از جراحی، تسکین درد پس از عمل جراحی دندان و.... می باشد.
·
کاربرد روی ریشه ها و تنه های عصبی
در صورتیکه هدف اصلی
درمان لیزری، کاهش درد و اسپاسم عضلانی باشد استفاده از لیزر برای تابش بر پوست
روی ریشه های عصبی مناسب، مکمل مفید برای کاربرد مستقیم این درمان روی ناحیه آسیب
یا درد فراهم می کند. این مطلب بویژه هنگامی مصداق دارد که تشخیص دهیم که درد از
ساختمانهای واقع در ستون مهره یا اطراف آن منتشر می شود. در حالتی که تنه های بزرگ
عصبی به صورت سطحی از زیر پوست عبور می کنند نیز می توان از تابش لیزر نه تنها
برای رفع درد در نواحی توزیع حسی مربوط به عصب، بلکه برای سایر سمپتوم های
نورولوژیک نظیر پارستزی و احساس سوزش نیز
استفاده کرد.
·
آسیبهای بافت نرم:
آسیبهای شایع بافت نرم
نظیر پارگی ماهیچه ها، هماتوم و بیماریهای تاندونی پاسخ کاملاً خوبی به لیزر
درمانی می دهند که این امر موجب به کار بردن وسیع لیزر در طب ورزشی شده است. در
نتیجه فیزیوتراپیست های متخصص در طب ورزشی به لیزر به عنوان بخش ضروری از مجموعه
درمانی خود می نگرند.
·
آسیبها و پارگیهای ماهیچه ای( Muscle Tears and injuries)
لیزر درمانی علاوه بر
شتاب دادن به پروسه ترمیم و در نتیجه تسریع بهبود عملکرد، می تواند در کاهش درد
عضلانی همراه با آن، خطرات تشکیل اسکارهایپرتروفیک و واکنش التهابی مزمن نیز موثر
باشد.
·
هماتوم یا کوفتگی(haematoma/ bruising)
در این موارد باید درمان لیزر را هر چه سریع تر
آغاز کرد و در مرحله حاد _ در صورت امکان_ هر چند بار که ضرورت داشته باشد آنرا
تکرار کرد.
·
تاندونیت_ تنوسینوویت_ تاندونوپاتی
(Tendinitis , Tenosynovitis , Tendinopathies) :
برای این بیماریها می توان از لیزر درمانی به
عنوان یک عامل عملی و موثر استفاده کرد. معمولاً باید تابش لیزر را روی حساس ترین
ناحیه تاندون_ نسبت به لمس_ و نیز ناحیه ای از تاندون که بلافاصله در بالا و پایین
ناحیه حساسیت(Tenderness) یا درد قرار دارد به کار برد.
ü
استرین های لیگامانی( Ligament strains) :
برای درمان استرین های
لیگامانی می توان از لیزر درمانی، به شکل موثری استفاده کردو بویژه اگر این درمان
زود آغاز شود.
ü
بورسیت(Bursitis)
از آنجایی که بورسهای
ملتهب در عمق ساختارهایی نظیر تاندونها یا سرماهیچه ها قرار گرفته اند، برای انجام
یک درمان موفقیت آمیز از طریق لیزر، باید پروب درمانی را با فشار کافی به کاربرد
تا انتقال یک تابش درمانی به بورس مبتلا امکان پذیر باشد.
کاربرد لیزر در
درمان بیماریها به ترتیب ناحیه آناتومیک
سر و گردن(Head
and neck)
ü
سردردها(Headaches):
در مواردی که بیمار از
سر درد رنج می برد می توان از تابش مستقیم لیزر روی ناحیه درد استفاده کرد. همچنین
می توان این درمان را روی نقاط تریگر همراه با ریشه های عصبی گردنی مربوط انجام
داد.
ü
نورالژی عصب سه قلو(Trigeminal neuralgia)
در این موارد درمان
مستقیم عصب سه قلو توصیه می شود.
ü
درد مفصل تمپوروماندیبولار( Temporomandibular joint , TMJ pain)
در این حالت لیزر را با
یک فشار متوسط روی مجموعه متراکمی از نقاط پیرامون یا روی مفصل مبتلا به کار می
بریم.
ü
درد گردن_ و یپلش و غیره(Neck Pain / Whiplash , etc)
در اینگونه موارد اعمال
یک تابش فراگیر روی کلیه ریشه های عصبی گردنی مبتلا و همه نقاط تریگر دردناک
اسکلتی_ عضلانی ضروری است. در صورت انتشار درد به شانه و بازو باید تابش لیزر روی
ریشه های عصبی و نقاط تریگر را همواره با درمان اعصاب مربوط در بازو و در صورت
امکان نقاطه ارب(Erbs Point) انجام داد تا عناصر اصلی شبکه
براکیال مورد هدف قرار گیرند.
تنه(Trunk)
ü
کوستوکندریت_ درد کوسترکندرال(Costochondritis / Costochondral
pain)
لیزر درمانی مدالیتی
خوبی برای درمان اینگونه بیماری هاست. برای درمان هر مفصل مبتلا باید لیزر را
حداقل در سه نقطه حول مفصل به کاربرد.
ü
درد پشت(Back pain)
اصول اولیه لیزر درمانی در نواحی فوقانی و
تحتانی پشت(upper and Lower)، برای کاهش درد، مانند گردن است. در
صورت لزوم، درمان فراگیر این نواحی، شامل تابش روی مفاصل دنده ای_ مهره ای(Costovertebral)
در سطوح مبتلا می باشد.
اندام فوقانی
*کپسولیت مفصل
گلنوهومرال(Capsulitis of the glenohumeral joint):
در این موارد باید لیزر
درمانی در درمان درد و کاهش خشکی مفصلی به همراه تمرین درمانی وManipulation مورد استفاده قرار گیرد. در این زمینه نتایج
بسیار خوبی گزارش شده است.
*تاندونیت
سوپراسپیناتوس و اینفراسپیناتوس(Supraspinatus / Infraspinatus Tendinitis)
در صورتی که این
تاندونها نسبت به لمس حساسیت نشان دهند و حرکات مقاومتی، سبب ایجاد درد در ناحیه Insertion آنها شود، درمان لیزر روی مجموعه
متراکمی از نقاط در پیرامون نواحی حساس یا دردناک می تواند نتایج درمانی با ارزشی
داشته باشد.
*درد اپی کندیل
خارجی( آرنج تنیس بازان) (Lateral epicondylalgia / Tennis
elbow)
در صورت استفاده از لیزر
برای درمان این بیماری، بهترین نتایج هنگامی حاصل می شود که این درمان با استفاده
از دزهای نسبتاً بالا و روی حساس ترین نواحی اپی کندیل خارجی( نسبت به لمس) متمرکز
شود.
اندام تحتحانی:
آسیبها یا دردهای ناحیه کشاله ران(Groin
Strain / pains)
از آنجا که لیزر دارای
ماهیت غیر حرارتی و توانایی هدف گیری دقیق درمان روی ناحیه مورد نظر است می تواند
درمان ایده آلی برای ضایعات این ناحیه باشد.
سندروم
تنسورفاسیالاتا(Tensor fascialata Syndrome)
برای این بیماری می توان
لیزر را روی دردناک ترین نواحی عضله( نسبت به لمس) به کاربرد.
کندرومالاسی پاتلا(Chondromalacia
patellae)
در این موارد، نتایج
حاصل از لیزر درمانی، نسبت به آنچه که توسط سایر مدالیتی ها بدست می آید برتری
کامل دارد. معمولاً بیمار پس از چند جلسه بهبود محسوسی را گزارش می کند حتی اگر
برای مدتی طولانی از این مشکل رنج برده باشد.
تاندونیت آشیل(Achilles
Tendinitis)
با انجام یک درمان کامل
و فراگیر روی همه ابعاد تاندون می توان نتیجه ای مطلوب از این درمان بدست آورد.
سایر بیماریها
غیر از مواردی که تاکنون به آنها اشاره شد می
توان از لیزر در سه کاربرد اصلی دیگر نیز استفاده کرد و نتایج خوبی بدست آورد:
آکنه ولگاریس(Acne
vulgaris)
در این حالت بویژه
هنگامی که بیماری در مرحله پیشرفته قرار دارد، استفاده از لیزر درمانی به تنهایی و
یا به صورت ترکیب یا درمان فوق بنفش می تواند نتایج مفیدی به دنبال داشته باشد.
تبخال و زونا(Herpes
simplex(Cold sores) and herpes Zoster)
تجارب بسیاری از پزشکان
و محققان نشان می دهد که استفاده از لیزر درمانی با پارامترهای تابشی مناسب ممکن
است سبب تسریع پاتوژنزاین بیماریها شود. به نظر می رسد کاربرد مستقیم تابش لیزر
روی ضایعه، سبب افزایش واکنش میزبان و در نتیجه تسریع در رفع عفونت ویروسی شود.
علاوه بر این و شاید مهمتر از همه اینکه به نظر می رسد درمان سیستماتیک زونا توسط
لیزر، سبب کاهش وقوع نورالژی متعاقب زونا در این بیماران شود.
موارد عدم استفاده
از لیزر
_ درمان مستقیم چشم به
هر دلیل
_ تابش لیزر روی جنین یا
رحم زنان باردار
_ تابش لیزر در صورت
وجود نئوپلاسم فعال در محل
_ نواحی خونریزی
_ نواحی اختال حس بویژه
کاهش حساسیت نسبت به حرارت و یا درد
_ عفونت بافت مثل التهاب
عفونی پوست و یا زخمهای عفونی باز
_ درمان روی خطوط صفحه
رشد کودکان
_ درمان روی گانگلیون
سمپاتیک، عصب واگ و در مورد بیماران قلبی روی ناحیه
_ تابش روی گنادها
_ کندی رفلکس
_ بیماران با مشکلات شناختی و ادراکی
امیر همایون مشایی
فیزیوتراپیست
بيننده: 159
|
