Advertisement
             |
07 آذر 1393 ساعت 12:54
dermatology&beauty
تجهیزات پزشکی


English Arabic French German Italian Japanese Russian Spanish Persian

   
 

مروری بر تغذیه کودکان  چاپ   ایمیل

Sample Imageتعریف تغذیه

غذا چیست؟ هر موجود برای ادامه حیات نیاز به مصرف موادی گوناگون و عناصر متنوعی دارد که به آن غذا می گویند و شامل مواد نشاسته ای، چربی، پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی می باشد.

تغذیه یعنی مصرف ترکیب متعادلی از موادذکر شده بالا، تا پاسخ گوی مراحل رشد و تکامل موجود زنده باشد، چون منظور ما تغذیه در مورد افراد بشر است. نگاه ما فقط نباید معطوف به این سمت گردد، چون تعادل در جهان خلقت و حفظ و حراست از محیط زیست و نگاه جامع الالطاف به همه موجودات زنده و وضعیت تغذیه آنها تاثیر در فراهم شدن شرایط برآورد این نیاز طبیعی یعنی تغذیه درست دارد. نگاه حریصانه به منابع طبیعی و حیاتی بشر، دست اندازی جاهلانه و تخریب آن و آلوده ساختن منابع آب و غذا انسانها را از بسیاری از مواهب خدا دادی محروم و نتیجه آن فقر غذایی و بدنبال آن شیوع انواع بیماریهای عفونی، انگلی سیرمعیوبی را ایجاد می کند که حاصل آن تهدید حیات می باشد.

پرواضح است که برای داشتن جامعه ای سالم و پیشرو باید به وضعیت تغذیه درست از بدو تولد توجه ویژه ای داشته باشیم.

در غیر این صورت بذری کاشته ایم که نباید انتظار برداشت محصول خوب را داشت، بعبارت دیگر برای داشتن جامعه ای سالم که عقل اجتماعی سالمی هم داشته باشد باید از ابتدا نسبت به تغذیه سالم توجهی خاص داشته باشیم.

کودکان امروز مردان و زنان جامعه فردایند، به مسایل آنها از همین امروز باید رسیدگی کرد که فردا دیر است چون نامه آنها امروز است، و نیز کودک را به جوجه ای تشبیه می کند که باید مرتباً نوک بزند یعنی فراهم نمودن غذاهای متعادل و با ترکیب درست که نیازهای رشدی و تکاملی آنها را برآورده سازد، البته دست اندرکاران مسئول وزارت بهداشت از نظر تئوری، تا حد امکان برنامه های غذایی کودکان را در دسترس خانواده ها قرار داده اند. باید امید داشته باشیم که وضعیت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه به نحوی تصحیح گردد که امکان پیاده شدن این توصیه ها فراهم آورد. فراهم نمودن این شرایط وظیفه دولت هاست که به نمایندگی از طرف آن بر منابع حیاتی هر جامعه ای تسلط پیدا می کنند تا امکان دسترسی عادلانه همه افراد آن جامعه رابه امکانات یک زندگی سالم فراهم آورند. در استان برخورداری مثل گیلان اگر هنوز افرادی دسترسی به منابع آب شرب سالم ندارند و قسمت عمده ای از طبقات اجتماعی از آب آلوده وسطحی چاه ها استفاده می کنند یعنی غفلت، اگر غیر از این باشد یعنی جهالت. آب سالم نقشی حیاتی در همه امور و بویژه در تغذیه دارد. آنچه در مورد کودکان که بیش از هر زمان سنی دیگری رشدی سریع می یابند واگر اختلالی در امر تغذیه سالم برایشان واقع شود یعنی فاجعه. این را گفتیم تا اهمیت تغذیه را در مادران باردار و شیرده متذکر شویم که خود نقشی غیر قابل انکار در مورد تغذیه کودکان دارد. اینها مقدمه ای است تا وقتی که به مبحث تغذیه کودکان می رسیم مشخص شود که عدم آلودگی منابع آب و غذا چه اثرات مثبتی در رشد و تکامل کودکان دارد و بر عکس آن چه اثرات وحشتناکی می تواند بر جسم وروان دوران کودک بر جای گذارد.

تغذیه دوران کودکی به موارد تقسیم می شود:

_ از بدو تولد تا شش ماهگی

_ از شش ماهگی تا یک سالگی

_ از یک سالگی تا دو سالگی

_ از دو سالگی به بعد

تغذیه از بدو تولد تا شش ماهگی

تغذیه در شش ماهه اول برای کودکانی که مشکل طبی ندارند و تولدشان سر وقت بوده و قادر به تغذیه از پستان می باشند، انحصاراً شیر مادر، می باشد. این کودکان حتی نیاز به آب ، آب قند، شیرمصنوعی و سایر غذا ها و مایعات در شش ماهه اول نخواهند داشت. شیر مادررا تا پایان دوره همراه با غذاهای کمکی ادامه دهید. در تغذیه با شیر مادر ممکن است سؤالات ویژه ای برای مادرانی که تجربه اولشان است پیش آید که در این مقاله سعی کردیم به آنها پاسخ داده شود. قبل از پرداختن به چگونگی تغذیه با شیر مادر و استمرار آن چون تاکیدما برمزایای شیرمادرمی باشد. به شرح این مزایا می پردازیم تا مادران عزیز بدانندکه قادر متعادل برای ادامه حیات کودک که وابسته به مادر می باشد چه امکانات با ارزش و ظریفی دراختیار مادران قرارداده است.

مزایای شیر مادر

شیر مادر غذای طبیعی نوزادانی که سر موقع متولد شده اند در طی ماههای اول زندگی است.این شیرهمیشه در درجه حرارت مناسب در اختیار نوزاد است و آماده شدن آن نیازی به زمان ندارد.

شیر مادر تازه و به دور از آلودگی های میکروبی است، بنابراین احتمال اختلالات گوارشی را کاهش می دهد. پس در کشورهایی که از نظر بهداشتی، دسترسی به آب سالم و سیستم دفع فاضلاب بهداشتی مشکل دارند، این اثرات نمود بارزتری پیدا می کند؟

کودکانی که از شیر مادر تغذیه می کنند کمتر دچارمشکلاتی از قبیل آلرژی یا عدم تحمل نسبت به شیر گاو می شوند که عبارتند از اسهال، خونریزی گوارشی، کولیک یا اگزمای آتوپیک (atopic eczema).

کودکانی که ازشیر مادر تغذیه می کنند نسبت به آنهایی که ازشیر خشک تغذیه می کنند، در مراحل بعدی زندگی کمتر دچار بعضی از بیماری های آلرژیک یا مزمن می گردند.

شیر مادر دارای مواد ضد میکروب و ویروسی از جمله ایمونوگلوبولینی IgA ترشحی است که مانع اتصال میکرواورگانیسمها به مخاط دستگاه گوارش می گردند و همچنین دارای موادی است که رشد بسیاری از ویروسهای شایع را مهار می کند.

شیر مادر ایجاد مصونیت موضعی در دستگاه گوارش بر علیه میکروب هایی که از این طریق وارد بدن می شودمی نماید.

کودکانی که فقط از شیر مادررا بویژه در چهار الی شش ماهگی تغذیه می کنند کمتر در معرض موارد اسهال، عفونت گوش میانی، ذات الریه یاپنومونی و مننژیت در مقایسه با شیر خشک خواران قرار می گیرند.

شیر مادر شامل لیزوزیم2 و لاکتوفرین است که اثرات مهاری دررشدمیکروب اشیرشیاکولی درروده داردوهمچنین موادی که از رشد عفـونت های انگلی مثل ژیاردیا و آنتاموبا هیســتولیتکا3 جلوگیری می کند.

اکثر ویتامین های موجوددر شیر مادر، نیاز شیر خواران در شش ماهه اول راتامین می کند مگرمادرانی که از نظر ویتامین D فقیر باشند و نیز در مورد کودکانی که D هستند یا بقدر کافی در معرض نور خورشید قرار نمی گیرند می توان به کودک ویتامین D تجویز نمود که البته امروزه بطور روتین از روزپانزدهم شیر خوارگی به همه شیر خواران قطره مولتی ویتامین تجویز می گردد.

مقدار ویتامین K موجود در شیر کم و ممکن است باعث بیماری خونریزی دهنده در نوزادبشود. به همین جهت به همه نوزادان در بدو تولد 1میلی گرم ویتامین K1 تجویز می گردد، به ویژه در مورد شیر مادر خواران این اقدام صورت می گیرد تا فلور میکروبی روده برقرار و سنتز ویتامین K بقدر کافی در بدن آغاز گردد.

مزایای شیر مادر به حدی است که بسیاری از مادران مبتلا به بیماریهای عفونی واگیر HIV حتی در مواردی که امکان تهیه شیرسالم برای نوزاد در کشورهای فقیر وجود نداشته باشد، با قبول خطرات در مقایسه با خطرات بالای سوءتغذیه به تغذیه با شیر مادر تشویق می کنند.

چه مادرانی نبایدبه نوزادشان شیرمادربدهند؟

- مادران مبتلابه Septicema ، سل فعال، بیماری تیفوئید یا حصبه

- مادران مبتلا به سرطان پستان ومالاریا

- مادران مصرف کننده مواد مخدر و یا عصبی ومادرانی که مبتلابه ناراحتی های روانی می باشند.

حال که به مزایای شیر مادر پرداخته شد، به تغذیه با شیر مادر می پردازیم:

تغذیه از طریق پستان مادر در صورت امکان باید هر چه زودتر پس از تولد و بر اساس تحمل گوارشی نوزاد شروع شود تا باعث حفظ تعادل متابولیسمی نوزاد از مرحله گذار از زندگی جنینی به زندگی خارج رحمی گردد و این اقدام در ضمن باعث ارتباط سازنده تری بین نوزاد و مادر در مرحله حساس پس از تولد می گردد. اکثر نوزادان پس از تولد به فاصله کوتاهی می توانندتغذیه از طریق پستان را شروع نمایند و تقریباًهمه نوزادان سالم در عرض 4-6 ساعت تغذیه از شیر مادر را شروع می کنند. بنابراین بایستی مادران متمایل جهت شروع شیر دادن به نوزادان در اتاق زایمان و پس از آن مورد حمایت و تشویق قرار گیرند. به خصوص در مورد مادرانی که اولین تجربه مادرشدن را دارند باید در موردمشکلات ومسایل تغذیه با شیر مادر با حوصله به سوالات آنان پاسخ داد. اگر مشکلی در هنگام شیر دادن پیش آمدباید شیر مادر را قطع کردواین موضوع علت یابی شود.

نحوه شیر خوردن نوزاد و زمان آن از نوزادی به نوزاد دیگر متفاوت است. همانطوری که زمان تخلیه شیر از معده از 1-4 ساعت متفاوت است بنابراین تقاضای نوزاد برای شیر خوردن در طول روز فرق می کندو در پایان هفته اول زندگی بیشتر نوزادان سالم بین 6 الی 9 وعده شیر خواهند خورد.بعضی نوزادان در یک وعده می توانند بقدری شیر بخورندکه تا چهار ساعت سیر شوند بعضی ها هم در 2 الی 3 ساعت شیر می خورند. بنایراین باید به مسئله تنظیم خودبخودی شیر خوردن4 نوزاد توجه داشت. بسیاری از شیر خواران پس از 3-6 هفته ودرنیمه شب جهت تغذیه بیدار می شوند وبرخی نیز حتی پس از این سن به این امر ادامه می دهند. دوره بعد از زایمان مخصوصاً برای زنانی که اولین بار مادر می شوند می تواند همراه با اضطراب و نگرانی باشد. پزشک و کادر پرستاری بایدبا حوصله و دقت کافی به سوالات مادران در رابطه با مسئله شیردهی جوابگو باشند.

باید توجه داشت که گریه نوزاد فقط به خاطر شیر نیست، ممکن است علل دیگری در کار باشد از جمله محیط بیش از اندازه گرم یا سرد، بیش از حد لباس پوشاندن، خیس بودن نوزاد، سفت بستن کهنه نوزاد یانفخ ویا وجود گاز در روده بعلت روش یا تکنیک بد شیر دادن که موجب قولنج یا کولیک می گردد، یا بعضی از نوزادان به توجه و نیاز به در آغوش کشیدن دارند. همانطوری که حضرت امام جعفر صادق(ع) می فرمایند: بهترین آرامبخش نوزاد آغوش مادر و ضرباهنگ قلب وی است. اگرنوزادی با شیر مادر و در آغوش گرفتن ساکت نشودباید به علل دیگری غیر از اینها توجه کرد.

نکته اساسی در تغذیه شش ماهه اول این است که جز شیرمادر،نیازبه دادن آب، آب قند، شیر مصنوعی و سایر مایعات و غذاها نیست. فقط قطره مولتی ویتامین و نیز آهن که از 4 الی 6 ماهگی شروع می شود کافی است. شیر مادررا تا پایان دوسالگی همراه با غذاهای کمکی ادامه می دهیم.

تغذیه کودک در شش ماهه اول

باید دانست که توانایی کودک از نظر متابولیسم مواد غذایی و جذب و دفع آن تقریباً نزدیک به توانایی افرادبالغ می گردد.

در این مرحله دندانها شروع به ظاهر شدن می کنند، کودک فعال تر و نسبت به محیط اطراف کنجکاوتر می شود. در این مرحله خطرکرم خوردگی یافساد دندانهابه علت مصرف بیش از حد مواد کربوهیدراته مثل قندآب و یا مواد شیرین باید مورد توجه قرار گیرد و ملاحظاتی در رابطه با تغذیه کم و یا بیش از حد، که اثرات ناخوشایندی در آتیه کودک بر جای می گذارد باید صورت گیرد.پس شروع تغذیه تکمیلی بعد از پایان شش ماهگی است که دستگاه گوارش کودک به تدریج آمادگی تحمل آن را پیدا می کند. شروع زودرس تغذیه قبل از شش ماهگی می تواند موجب مشکلاتی از قبیل حساسیت های غذایی یا اسهال گردد، همچنین موجب کم شدن اشتهای شیر خوار و کاهش شیر مادر و در نتیجه موجب کندی یا توقف رشدوسوء تغذیه گردد. بر عکس اگر تغذیه دیرتر از پایان شش ماهگی شروع شود می تواند پذیرش غذاتوسط کودک رامختل و فراگیری عمل جویدن را با مشکل روبروسازد و در نتیجه کندی یا توقف رشد کودک را فراهم آورد، چون شیر مادر بعد از شش ماهگی به تنهایی قادر به تامین همه نیازهای کودک نیست.

اصولی را که در تغذیه کودک باید در نظر گرفت عبارت اند از: درابتدا بهتراست از یک نوع ماده غذایی ساده شروع شود،برخی درابتدابا لعاب برنج، سپس سوپ ساده، پس از آن سوپ با غلظت بیشتر، فرنی، آب میوه، پوره سیب زمینی، میوه های مثل موز، بیسکویت، گوشت، زرده تخم موغ بعضی ازغلات پخته شده که منبع خوبی از نظر آهن می باشد شروع می کنند، سپس سبزیجات، میوه وسرانجام گوشت، زرده تخم مرغ. ترتیب مواد غذایی آنچنان مهم نیست ولی مهم این است که با یک ماده غذایی ساده شروع کنیم .

گاه فاصله بین مواد غذایی جدید حداقل 3-4 روز توصیه شــده و برخی ها نیز 5-7 روز را توصیه می کنند. تا اگر حساسیتی نسبت به مواد غذایی خاص نشان داده شود، مورد توجه قرار گیرد وبه طور موقت از رژیم غذایی کودک حذف گردد.

رعایت بهداشت در تهیه غذا

ایجاد تنوع غذایی، رعایت آرامش در هنگام غذا دادن به کودک، استفاده از بشقاب و قاشق فانتزی و نشکن،سفره آرایی، ایجاد تنوع در رنگ، طعم و شکل غذا موجب تشویق کودک به غذا خوردن می شود. باید وقتی که کودک قادر می گردد خودش غذا بخورد به او این اجازه داده شده و همچنین نظارت شود. کودک مقدار غذایش را خودش تعیین می کند و اجباری نباید در اتمام غذا توسط کودک از طرف والدین صورت پذیرد. بین شش تا نه ماهگی غذا باید بصورت پوره نرم یا حلیم باشد سپس بتدریج می توان بصورت قطعات کوچک به کودک داده شود. از اضافه کردن نمک، شکر ، ادویه ها و چاشنی به غذای کودک باید خودداری کرد. البته اضافه کردن مقدار کمی شکردرفرنی کودک مانعی ندارد.کودکانی که خوب وزن اضافه نمی کنندمی توان به سوپشان کره یا روغن اضافه نمود.

کودکان تا پایان سال اول زندگی، خود را با سه وعده غذاییبه علاوه یک الی دو میان وعده غذایی تطبیق می دهند، البته باز تفاوتی میان کودکان از این نظر وجود دارد که براساس رفتارهای تغذیه ای خانوادگی است که براساس آن می توان برای کودک برنامه غذایی داشت. بعد از سن دوسالگی تغذیه کودک با سایر افراد خانواده تفاوتی ندارد که بر اصول کلی که شامل کربوهیدرات یا مواد نشاسته ای، پروتئین، چربی، موا معدنی و ویتامین ها می باشداستوار است.درپایان لازم به ذکر است که قبل از یکسالگی از دادن غذاهای زیر به کودک باید پرهیز کرد: سفیده تخم مرغ، شیر گاو، پنیر، انواع توت، البالو، گیلاس، کیوی، خربزه، عسل غیر پاستوریزه، بادام زمینی، اسفناج، کلم.

یاد آور می شود که در این مقاله فقط به تغذیه با شیر مادر اشاره شد، روش تغذیه در نوزادانی که به عللی قادر به تغذیه با شیر مادر نیستند وبه اجباراز شیر خشک استفاده می کنند، به وقتی دیگرموکول می نماییم.

منابع:

- Nelson 2.8

- دفاتر و دستورالعمل اداره کل بهداشت خانواده و وزارت بهداشت

دکتر علی دوپور

متخصص بیماری های کودکان ونوزادان

نوشتن نظر
نام:
ايميل:
نظر:

كد:* Code


بيننده: 1378

ارسال نظر
 
Copyright © 2009 Pezeshkanemrooz.com - Email: peyk@pezeshkanemrooz.com